Morgen misschien

Of: Uitstellen als redelijke strategie bij AD(H)D

Van uitstel komt afstel, stel niet uit tot morgen wat je vandaag kunt doen, liever lui dan moe zijn, en mijn persoonlijke favoriet, ledigheid is des duivels oorkussen. Het is een boodschap waar veel mensen mee opgevoed worden en die ik dankzij mijn ADHD heel vaak gehoord heb, als kind, als jongere en als volwassene. Eerst je klusjes doen, dan spelen. Een idee waar ik mezelf compleet mee de vernieling in help als ik niet oppas.

Hoe werkt dat in de praktijk?
Het is zaterdag, 11 uur. Ik ben vanochtend om 10 uur opgestaan met grootse plannen voor vandaag, ik ben aangekleed, ik heb ontbeten, klaar voor de dag. Mijn zoon is met zijn vader op vakantie en ik heb bedacht dat ik zijn slaapkamer wil verven terwijl hij weg is. Daar kan ik mooi vandaag een begin mee maken. Eerst de nuttige dingen doen en dan lekker in de tuin zitten. Laten we maar eens beginnen met een to-do-list.

1.     Kozijnen schuren
2.     Kozijnen afplakken
3.     Kozijnen verven

Mooi, dat is overzichtelijk. Hoewel, ik moet denk ik de gordijnen nog even weghalen. Waar is dat trapje eigenlijk gebleven dat ik daarvoor nodig heb? In de berging? Daar moet ik even naar gaan zoeken.

4.     Gordijnen weghalen
5.     Trapje zoeken en klaarzetten

Tijdens het zoeken van het trapje zie ik in huis nog honderd dingen die ook moeten gebeuren. Allemaal maar even op de lijst zetten:

6.     Was in de machine
7.     Was ophangen
8.     Opruimen
9.     Afwassen
10.  Boodschappen doen

Voor ik kan verven, moeten de kozijnen nog schoongemaakt ook, denk ik? Heb ik nog ammonia? Of is het ammoniak? Hele oude geloof ik, hoe lang zou ammonia(k) eigenlijk goed blijven? Kan dat bederven? Of is dat een hele domme vraag?

11.  Opzoeken of het ammonia of ammoniak is waarmee je schoonmaakt voor het verven
12.  Opzoeken hoe lang ammonia(k) goed blijft
13.  Ammonia(k) zoeken
14.  Ammonia(k) weggooien en nieuwe kopen???
15.  Kozijnen en ramen schoonmaken

O shit, ik zou nog een mailtje sturen ook, dat moet echt vandaag! Hee, een appje van een buur, of ik kan helpen een kast tillen (ja natuurlijk kan dat!). Dat eerst maar even doen.

16.  Een kast helpen tillen
17.  Mailtje aan Gerda sturen

Het is intussen 15 uur, ik heb behalve de kast tillen, alleen opgezocht dat het ammoniak is en geleerd dat je er niet mee moet ontvetten volgens de Gamma, dus nu moet ik ontdekken wat ik dan moet doen… De todolist ziet er zo uit intussen:

Herkenbaar? Voor mij is dat hoe de dingen lopen als ik niet oplet. Dan ben ik de hele dag vreselijk druk en gebeurt er bijna niets. Ik voel me schuldig en een mislukkeling, want al deze dingen zou ik best “even” kunnen doen, maar ik kan niet kiezen welke ik zal doen en dus gebeurt er niets. Mijn zoon heeft alweer geen geschilderde kamer, de was blijft liggen, de afwas gebeurt niet, Gerda wacht vergeefs op haar mailtje. Ik neem me vast voor om het morgen beter te doen, morgen gaat het lukken. Ik sta vroeg op, ik ga direct aan de slag! Maar morgen sta ik op en ben ik nog steeds mezelf, heb ik nog steeds een brein dat geen orde kan krijgen in deze lijst en gebeurt er precies hetzelfde.

“Wanneer ontspan jij eigenlijk?”
Dat werd ooit aan me gevraagd door een maatschappelijk werker en ik had geen antwoord. Want ik deed regelmatig hele dagen bijna niets, maar om die mentale gymnastiek die erbij hoorde nou ontspanning te noemen? Nee. Het gevoel van altijd tekortschieten, van nooit door die eindeloze todolist heenkomen, me zorgen maken dat ik vast weer eens iets vergeten was, me schamen voor mijn huis en dat ik het niet netter kreeg, de mentale uitputting van proberen er grip op te krijgen en elke dag opnieuw falen, soms wel weten wat ik moest doen, maar mezelf niet in beweging kunnen krijgen… Het was een uitputtingsslag, elke dag opnieuw.

Wat het ook is: een selffulfilling prophecy, een vicieuze cirkel. Want alles wat deze problemen veroorzaakt – de motivatieproblemen, de gebrek overzicht en het stellen van prioriteiten, de moeite met aandacht richten – wordt erger door vermoeidheid en stress.

Eerst al het werk doen en dan iets leuks, klinkt fantastisch, maar ik ben 39 en het is me nog nooit gelukt om het werk af te krijgen. Wat betekent dat ik mezelf zelden toesta om iets leuks te doen als ik me aan die regel houd, wat uiteindelijk voor een heel deprimerend en uitputtend leven zorgt, wat de productiviteit niet ten goede komt.

Morgen misschien als redelijke strategie
Voor zover ik het tot nu toe ervaren heb, zijn er 2 opties:

Optie 1:           Van plan zijn dingen ruim op tijd te doen, elke dag een beetje. Dat niet voor elkaar krijgen. Me daar diep ellendig over voelen. Hele dagen proberen mezelf ertoe te zetten het te doen. Het toch niet doen. Doodvermoeid raken. Wekenlang schuldgevoelens en schaamte. Op het laatste moment knallen, alles net op tijd afkrijgen. Kapot zijn na afloop.

Optie 2:           Van plan zijn op het laatste moment te knallen. Leuke dingen doen op de momenten dat er geen deadline is. Op het laatste moment knallen, alles net op tijd afkrijgen. Moe zijn na afloop.

Natuurlijk zijn er strategieën om taken in stukjes te knippen en gelijkmatig te verdelen over de tijd. En natuurlijk gebruik ik die strategieën waar nodig. Maar er zijn weinig dingen waarvoor dat echt nodig is. De meeste dingen in het leven kunnen heel goed op het laatste moment, zoals de afwas of de was of rekeningen betalen of een kamertje schilderen. En bij dingen op het laatste moment doen, is ADHD een superkracht.

Als de druk maar hoog genoeg wordt, gaat de hyperfocus aan. Afwassen gaat beter vlak voor ik moet koken en er geen schone pannen meer zijn. Wassen is makkelijker als ik de laatste schone onderbroek aan heb, liefst al voor de tweede dag. Een mailtje aan Gerda is 5 minuten werk als ik nog maar 5 minuten heb om het te versturen.

Hoewel ik het liefste elke dag een beetje zou willen doen - voor mijn werk, in het huishouden, bij het onderhoud van mijn huis, mijn hobby’s – zit dat er voor mij niet structureel in. Hoe hard ik het ook probeer, het lukt niet.  

Dus ik kies optie 2. Ik volg het stappenplan. Ik maak gebruik van mijn sterke punten.

Ik schrijf alles op wat ik maar kan bedenken wat er “eigenlijk” zou moeten gebeuren. Ik stel alles uit tot morgen. Ik kies 1 ding dat echt niet kan wachten, omdat het per se vandaag voor 17 uur moet. Ik besteed de ochtend aan uitslapen, lezen in de tuin en met de buurvrouw kletsen. De middag besteed ik aan gamen en chatten. Om 16.45 typ ik snel een mailtje aan Gerda, wat een eitje is, omdat ik me fit en ontspannen en blij voel. Ik pak een biertje en ga lekker in de tuin zitten. De rest doe ik morgen wel. Misschien.